سرآغاز سخن نيك روشن است كه گاه در گذر روزگار دفتر زمان چنان برگ‌برگ مىشود و شيرازهء رخدادها از هم گسيخته مىگردد كه بازآفرينى آنها بس دشوار و چه بسا ناممكن مىنمايد . ازاين‌رو هر ماندهء تاريخى ارزشمند مىشود ، زيرا تنها به كمك آنها است كه مىتوانيم آنچه گذشته است ، بار ديگر به پيش چشمانمان آريم . سفرنامه‌هاى جهانگردان و گزارش‌هاى روزانهء كارگزاران نيز بخشى از اين مانده‌هاى بىشمارند كه اينك يكى از آنها را در پيش‌رو داريم : سفرنامهء لرستان و خوزستان « 1 » نوشتهء حسنعلى خان افشار كه در آغاز سال 1266 ق . / پاييز و زمستان 1227 ش . مأمور بردن خلعت پادشاه براى حكمرانان استان‌هاى جنوب غربى كشور مىشود . نويسنده « خانزاد صميم و چاكرزادهء قديم » ، حسنعلى خان افشار ، از پيشخدمت‌هاى خاصهء ناصر الدين شاه است . اما با وجود چنين مقامى ، از زندگى و آغاز و انجام كارش گزارش روشنى در دست نيست . ازاين‌رو اگر او را بس گمنام بپنداريم به گزاف سخن نرانده‌ايم چرا كه در ارزش چنين مقامى نوشته‌اند : از مشاغل نسبتا محترم به شمار مىآيد . اين كار نردبان رياست‌هاى بزرگ و حكومت‌هاى ايالات و ولايات و حتى صدارت هم مىشد . . . در زمان ناصر الدين شاه . . . جنبهء عنوان پيدا كرد به درجه‌اى كه شاهزاده‌ها هم به اين كار

--> ( 1 ) . در اصل : « سفرنامه لرستان و عربستان » ، براى علت اين دگرگونى نك : ص 179 ، يادداشت شمارهء 1 .